Hayot davom etmoqda: qanday qilib uzoq umr ko'ruvchilardan bo'lish mumkin?

Jismoniy holsizlanish, ajinlar, oqargan sochlar, shuningdek zaiflikni va muhtojlikni biz keksalik bilan bog'laymiz, lekin hayot baribir davom etadi. Aslida keksalik qachon boshlanadi? Qarish jarayonini to'xtatish mumkinmi? Undan qo'rqishimiz kerakmi? Bu haqda gerontolog, Liliya Otaxonova va sotsiolog Shaxida Sodiqova so‘zlab beradilar.

 

 

Liliya Ataxanova, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini oshirish markazi kardiologiya va gerontologiya kafedrasi dotsenti

 

 

- Gerontologiya nima?

 

Bu inson tanasining qarish qonunlari haqidagi fan bo'lib, qarish jarayonini bir necha darajalarda o'rganadi: biologik, jismoniy, psixologik va ijtimoiy.

Yoshga ko'ra:

• yoshlik 18 yoshdan 44 yoshgacha,

• o'rtacha - 44 dan 59 gacha,

• keksalar - 60 yoshdan 74 yoshgacha;

• qarilik - 75 yoshdan 90 yoshgacha

• va uzoq umr ko'radiganlar - 90 yildan keyin.

 

40 yoshdan keyin tanada gormonal o'zgarishlar yuz beradi. Yangi hujayralarning tug'ilishi sekinlashadi va ularning funksional holati o'zgaradi. Bu jarayon qarish deb ataladi. Gerontologiya hujayralar hayotini uzaytirish imkoniyatlarini o'rganadi. Nazariy jihatdan, insonning o'rtacha umr ko'rish davomiyligi 150 yil.

 

 

- Reproduktiv funksiyani amalga oshirish tananing qarishiga qanday ta'sir qiladi?

 

Gormonal muvozanatni saqlash erta qarishni oldini oladi. Ayollar uchun homiladorlikning tez-tez uzilishi, bolaning tushish va yallig'lanish kabi jarayonlar gormonal buzilishlarga olib keladi va tanani tez qariy boshlaydi. Farzand tug'ilishi qarish jarayoniga ta'sir qilmaydi.

 

Erkaklar uchun endokrin tizimini kuzatish ham muhimdir. 40 yoshdan keyin erkak gormoni testosteron ishlab chiqarishi kamayadi. Biroq, 70 yoshdan keyin ham erkak bola paydo qilishga sabab bo'lishi mumkin.

 

 

- Qarish bilan bog'liq asosiy kasalliklar qaysi?

 

Yosh o'tishi bilan ko'pchilik keksa odamlarda yurak-qon tomir kasalliklari, ateroskleroz, artrit, osteoporoz, 2-toifa diabet va gipertenziya rivojlanish xavfi ortadi. Arterial gipertenziyaning xalqaro tasnifiga ko'ra, qon bosimi 120 dan 80 dan past bo'lgan odamlar yurak-qon tomir kasalliklarini rivojlanish xavfi eng past bo'lgan optimal guruhga kiradi. Genetik jihatdan osiyoliklar, xususan, o‘zbeklar bu guruhga kiradi.

 

Viloyatimiz oshqozon-ichak trakti kasalliklari, jigar patologiyalari, pankreatit, oshqozon yarasi va autoimmun kasalliklar bilan ajralib turadi.

 

 

- Kelajakda "sehrli" tabletka ichish orqali qarishni to'xtatish mumkinmi?

 

Men bunga ishonmayman. Biroq, insonlar keksalikni chiroyli qabul qilishi va o'z sog'lig'iga g'amxo'rlik qilishi mumkin. Genetika o'zgarmadi, lekin hayot va atrof-muhit o'zgardi. O'ylaymanki, organizmning fiziologik funksiyalari va kognitiv qobiliyatlarini tiklash va saqlashga yordam beradigan dorilar takomillashtiriladi.

 

 

- Qanday qilib uzoq umr ko'rish mumkin?

 

Birinchidan, yaxshi odam bo'ling. Ikkinchidan, nafaqat jismoniy, balki ruhiy salomatlikni ham kuzatib boring. Stress ko'plab muammolar va kasalliklarning sababidir. Tuyg'ular va hissiyotlar muvozanatini saqlang. Va keksalikdan qo'rqishning hojati yo'q. Yoshga bog'liq o'zgarishlarni oldini olish mumkin emas, siz ularni qabul qilishingiz uzoq va baxtli hayot kechirishga harakat qilishingiz kerak.

 

 

 

Shohida Sodiqova, sotsiolog-gerontolog, Xalqaro islom akademiyasi professori, sotsiologiya fanlari doktor

 

 

- Mamlakatimizda keksalar nimadan xavotirda?

 

O‘tgan yili ham aynan shu savolni o‘zimizga berib, Toshkent mahallalaridan birida sotsiologik tadqiqot o‘tkazgan edik. Ma’lum bo‘lishicha, COVID-19 pandemiyasi boshlanganidan beri keksalar eng ko‘p o‘z sog‘lig‘i, keyin esa farzandlarining kelajagi haqida qayg‘urgan. Uchinchi o‘rinda xonadondagi farovonlik, to‘rtinchi o‘rinda nevaralarni tarbiyalash.

 

Hozir men pensiya yoshidagi odamlarning ijtimoiy faolligini oshirish bilan bog'liq loyiha ustida ishlayapman. Ularning mahalla hayotidagi faolligini oshirish rejalashtirilgan. Biz Oila instituti bilan bir loyiha ustida ishlayapmiz, buning natijasida mahalla qo'mitalari tarkibida ijtimoiy xodimlar paydo bo'ladi. Ular qariyalarga yordam berishadi. Ko‘p oilalarda kelinlar ishsiz. Ular birinchi tibbiy yordam ko'rsatish bo'yicha o'qitilishi va tayyor ijtimoiy ishchi sifatida ishga joylashtirilishi mumkin.

 

 

- Keksalarga qanday maslahat bera olasiz?

 

Sog'ligingizga g'amxo'rlik qiling. Umidingizni yo'qotmang, rejalar tuzing. Ijtimoiy faol bo'ling oilangiz va do'stlaringiz bilan yaqin bo'ling. Keksalikka, to'g'rirog'i, uni qabul qilishga yoshligidan tayyorlanish kerak. Buni maktabda o'rgatish mumkin. Masalan, “Oilashunoslik” fanidan.

 

Sotsiologik nuqtai nazardan, keksa odamlar ba'zida gender kamsitishlariga duch kelishadi. Masalan, turmush o‘rtog‘idan ayrilgan keksa ayol qayta turmush qurishga muvaffaq bo‘lsa, jamiyat unga notogri minosabat bildirishi mumkin. bu vaziyatda erkaklar kamroq tanqit qilinadi. Garchi ayol ham sevilishga haqli. Yoshidan, ayniqsa jinsidan qat'i nazar, agar inson sevilsa, u o'zini dunyodagi eng baxtli his qiladi.