Kimga ro'za tutish mumkin emas?

Muborak Ramazon oyi yaqinlashmoqda. Ro'za tutishni boshlashdan oldin ahvolingizni qanday tahlil qilish kerak? Dina Arnopolskaya, tibbiyot fanlari nomzodi, kardiolog va terapevt diabet va oshqozon-ichak traktining surunkali kasalliklari bilan og'rigan odamlar uchun maslahatning ahamiyati, shuningdek, ro'za tutish paytida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan asoratlar haqida gapiradi.

 

 

Dina Arnopolskaya, tibbiyot fanlari nomzodi, kardiolog va terapevt

 

- Ro'za tutishni boshlashdan oldin nimani bilishingiz kerak?

 

Ro'za tutishdan oldin siz o'zingizning ahvolingizni, shu jumladan sog'lig'ingiz bilan bog'liq xavflarning oldini olishingiz kerak. Kaloriyaga ehtiyoji yuqori bo'lgan shaxslarga shu jumladan - homilador va emizikli ayollar, intensiv mashg'ulotlar bilan shug'ullanuvchi sportchilar uchun bunday kaloriya cheklovi tavsiya etilmaydi.

 

 

- Qanday kasalliklarga chalinganlarga tavsiya etilmaydi?

 

O'tkir kasalliklar, jarohatlar, qon ketish, yurak-qon tomir kasalliklari yoki saraton kasalligiga chalinganlar uchun ro'za tutish qat'iyan taqiqlanadi, chunki bu holatlar yuqori metabolik faollik bilan bog'liq bo'ladi va oziq-ovqat cheklanishi kutilmagan asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin.

 

 

- Kimlarga ro'za tutish xavfli? 

 

Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda uzoq muddatli ovqatdan voz kechish organizmi uchun to'g'ri kelmaydi, ayniqsa kasallikning dekompensatsiyasi (muayyan organning normal faoliyatining buzilishi) bo'lgan bemorlarda xavf yuqori. Podagra bilan og'rigan odamlarda ro'za tutish artritni yomonlashtirishi mumkin. Biroq, to'g'ri tayyorgarlik ko'rilgan taqdirda - metabolik jarayonlar dastlab tuzatilsa, keyin esa ro'za tutilsa bo'ladi.

 

 

- Organizmda ro'za paytida nimalar sodir bo'ladi?

 

O‘zbekiston sharoitida suyuqlik iste’molini cheklash xavfsizligi asosiy masala hisoblanadi. Issiq iqlim sharoitida haddan tashqari terlash qonning suyuq qismi hajmining pasayishiga va hujayralarning oshishiga olib kelishi mumkin. Bu qonning quyuqlashishiga va tromb shakllanishining kuchayishiga, shuningdek, qon bosimining pasayishiga, zaiflik va bosh aylanishiga olib keladi. O'tkir buyrak etishmovchiligining rivojlanishi mumkin.

 

 

- Bu vaziyatni qandaydir tarzda hal qilish mumkinmi?

 

Tanadagi tartibga solish mexanizmlari sog'lom odamda faqat kunduzgi soatlarda ro'za tutilsagina organlar va to'qimalar etarlicha qon miqdori bilan ta'minlanadi. Bu ularga suyuqlikni qayta taqsimlash va eguvlikni muammosiz cheklash imkonini beradi. Biroq, suyuqlikni iste'mol qilishni cheklash surunkali kasalliklari bor insonlarning umumiy holatiga zarar berishi mumkin. Chunki ularning tanasi ichki muvozanatni saqlash uchun katta zo'riqishlarga duch keladi.

 

 

- Organizmga zararni kamaytirish uchun qanday ovqatlanish qoidalariga rioya qilish kerak?

 

Ro'za tutishning yana bir jihati - ovqatlanish rejimini o'zgartirishdir. Bunday holatda ovqat yaxshi hazm bolishi burchak toshi o't pufagining o'z vaqtida qisqarishi bilan bog'liq. Inson organizmdagi o't o'n ikki barmoqli ichakka oqadi, u erda oshqozon osti bezi fermentlarini faollashtiradi va ovqat hazm qilishni tartibga solishda ishtirok etadi. O't pufagi - bu refleks yoli bilan tartibga solinadigan organ. Uzoq vaqt davomida ro'za tutish, keyinchalik ko'p ovqatlanish bu jarayonlarning buzishiga olib kelishi mumkin. Natijada, o't pufagi, oshqozon osti bezi, oshqozon, o'n ikki barmoqli ichakning yallig'lanishi, oshqozon-ichak traktining disfunktsiyasi kuchayishi, qizilo'ngach va yo'g'on ichakning turli qismlariga ta'sir qilishi mumkin.

 

Biroq, agar siz ma'lum qoidalarga rioya qilsangiz, bu muammoga duch kelmaslidingiz mumkin. Bu "og'ir" deb ataladigan ovqatlarni cheklashni anglatadi, ularning hazm bo'lishi ovqat hazm qilish bezlarini zo'riqishini talab qiladi. Bunday ovqatni "ekstremal" yoki "juda" so'zlari bilan aniqlash mumkin: juda yog'li, juda katta miqdorda, juda sho'r deb tasvirlash mumkin. Ro'zangiz , "teskari parhez" bilan yakunlanmasligi uchun tun bo'yi ovqatlanib, kun bo'yi uxlash kabi ortiqcha tushinchadan qochish ayniqsa muhimdir.

 

 

- Ro'za paytida dori-darmonlarni qanday qabul qilish kerak yoki ularni to'xtatish tog'rimi?

 

Ro'za paytida dori-darmonlarni qabul qilish ko'plab savollar tug'diradi. Qabul qilish oziq-ovqat iste'moliga bog'liq bo'lgan preparatlar tabiiy ravishda kechqurunga o'tkaziladi (masalan, oshqozon osti bezi fermentlari, xoleretik preparatlar, oshqozon-ichak kasalligi harakatini normallashtiradigan moddalar). Kunning ma'lum vaqtlarida qabul qilingan dorilar (masalan, qon bosimini nazorat qiladiganlar) ro'za tutish an'anasini buzmaslik uchun 1-2 soatga almashtirilishi mumkin. Boshqa dorilar (aspirin, xolesterinni kamaytiradigan dorilar) ham kechaga o'tkazilishi mumkin. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlar gipoglikemik terapiya rejimini, ayniqsa insulinni sozlashni talab qiladi.

 

 

- Kasallikdan keyin ro'zaga qanday qaytish kerak?

 

Umuman olganda, ro'za tutish sog'lom odamlarga, shuningdek, remissiya davridagi (kasallikning kuchayishidan tashqari) surunkali kasalliklari bo'lganlarga  agar ular ahvolini qoniqarli deb baholasa va dori-darmonlarni qabul qilinsa ro'za tutish mumkin.  Kasallikning beqaror kechayotgan insonlardan davolanish jarayoni xozirgi holatiga bog'liq bo'lsa ro'za tutish xavflidir.

 

 

- Tananing ochlikka chidamasligini qanday omillar bilan tushunish mumkin?

 

Agar shifokor ro'za tutishga rozilik bersa ham, sog'ligingizga ehtiyotkorlik bilan yondashing va o'zingizda zaiflik, bosh aylanishi, og'riq, ovqat hazm qilish muammolari (ich qotishi, shishilar, ko'ngil aynishi) va siyish, ko'rishning buzilishi, motor faolligi va boshqa alomatlar paydo bo'lsa, tibbiy yordamga murojaat qiling.

 

 

- Umumiy sog'lig'ingizni baholash uchun qanday testlardan o'tish kerak?

 

Surunkali kasalliklarga chalingan odamlarni tekshirish va ro'za tutishga tayyorlashning yagona sxemasi yo'q. Eng yaxshi variant - ro'za tutish imkoniyati va xavfsizligini baholash va terapiyani kerakli darajada tuzatish uchun shifokoringiz bilan moslahatlashish.